19.15

विघट्टिते ऽनिलः क्रुद्धो रुद्धः शृङ्गाटकं व्रजेत्

vighaṭṭite 'nilaḥ kruddho ruddhaḥ śṛṅgāṭakaṃ vrajet

19.15.2

निवृत्तः कुरुते ऽत्यर्थं क्षवथुं स भृशक्षवः

nivṛttaḥ kurute 'tyarthaṃ kṣavathuṃ sa bhṛśakṣavaḥ

19.16

शोषयन् नासिकास्रोतः कफं च कुरुते ऽनिलः

śoṣayan nāsikāsrotaḥ kaphaṃ ca kurute 'nilaḥ

19.16.2

शूकपूर्णाभनासात्वं कृच्छ्राद् उच्छ्वसनं ततः

śūkapūrṇābhanāsātvaṃ kṛcchrād ucchvasanaṃ tataḥ

19.17

स्मृतो ऽसौ नासिकाशोषो नासानाहे तु जायते

smṛto 'sau nāsikāśoṣo nāsānāhe tu jāyate

19.17.2

नद्धत्वम् इव नासायाः श्लेष्मरुद्धेन वायुना

naddhatvam iva nāsāyāḥ śleṣmaruddhena vāyunā

19.18

निःश्वासोच्छ्वाससंरोधात् स्रोतसी संवृते इव

niḥśvāsocchvāsasaṃrodhāt srotasī saṃvṛte iva

19.18.2

पचेन् नासापुटे पित्तं त्वङ्मांसं दाहशूलवत्

pacen nāsāpuṭe pittaṃ tvaṅmāṃsaṃ dāhaśūlavat

19.19

स घ्राणपाकः स्रावस्तु तत्संज्ञः श्लेष्मसंभवः

sa ghrāṇapākaḥ srāvastu tatsaṃjñaḥ śleṣmasaṃbhavaḥ

19.19.2

अच्छो जलोपमो ऽजस्रं विशेषान्निशि जायते

accho jalopamo 'jasraṃ viśeṣānniśi jāyate

19.20

कफः प्रवृद्धो नासायां रुद्ध्वा स्रोतांस्यपीनसम्

kaphaḥ pravṛddho nāsāyāṃ ruddhvā srotāṃsyapīnasam

19.20.2

कुर्यात् सघुर्घुरश्वासं पीनसाधिकवेदनम्

kuryāt saghurghuraśvāsaṃ pīnasādhikavedanam

19.21

अवेरिव स्रवत्यस्य प्रक्लिन्ना तेन नासिका

averiva sravatyasya praklinnā tena nāsikā

19.21.2

अजस्रं पिच्छिलं पीतं पक्वं सिङ्घाणकं घनम्

ajasraṃ picchilaṃ pītaṃ pakvaṃ siṅghāṇakaṃ ghanam

19.22

रक्तेन नासा दग्धेव बाह्यान्तःस्पर्शनासहा

raktena nāsā dagdheva bāhyāntaḥsparśanāsahā

19.22.2

भवेद्धूमोपमोच्छ्वासा सा दीप्तिर् दहतीव च

bhaveddhūmopamocchvāsā sā dīptir dahatīva ca

19.23

तालुमूले मलैर् दुष्टैर् मारुतो मुखनासिकात्

tālumūle malair duṣṭair māruto mukhanāsikāt

19.23.2

श्लेष्मा च पूतिर् निर्गच्छेत् पूतिनासं वदन्ति तम्

śleṣmā ca pūtir nirgacchet pūtināsaṃ vadanti tam

19.24

निचयाद् अभिघाताद् वा पूयासृङ् नासिका स्रवेत्

nicayād abhighātād vā pūyāsṛṅ nāsikā sravet

19.24.2

तत् पूयरक्तम् आख्यातं शिरोदाहरुजाकरम्

tat pūyaraktam ākhyātaṃ śirodāharujākaram

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā