21.31

ताः पुनः पञ्च विज्ञेया लक्षणैः स्वैर् यथोदितैः

tāḥ punaḥ pañca vijñeyā lakṣaṇaiḥ svair yathoditaiḥ

21.31.2

शाकपत्त्रखरा सुप्ता स्फुटिता वातदूषिता

śākapattrakharā suptā sphuṭitā vātadūṣitā

21.32

जिह्वा पित्तात् सदाहोषा रक्तैर् मांसाङ्कुरैश्चिता

jihvā pittāt sadāhoṣā raktair māṃsāṅkuraiścitā

21.32.2

शाल्मलीकण्टकाभैस्तु कफेन बहला गुरुः

śālmalīkaṇṭakābhaistu kaphena bahalā guruḥ

21.33

कफपित्ताद् अधः शोफो जिह्वास्तम्भकृद् उन्नतः

kaphapittād adhaḥ śopho jihvāstambhakṛd unnataḥ

21.33.2

मत्स्यगन्धिर् भवेत् पक्वः सो ऽलसो मांसशातनः

matsyagandhir bhavet pakvaḥ so 'laso māṃsaśātanaḥ

21.34

प्रबन्धने ऽधो जिह्वायाः शोफो जिह्वाग्रसंनिभः

prabandhane 'dho jihvāyāḥ śopho jihvāgrasaṃnibhaḥ

21.34.2

साङ्कुरः कफपित्तास्रैर् लालोषास्तम्भवान् खरः

sāṅkuraḥ kaphapittāsrair lāloṣāstambhavān kharaḥ

21.35

अधिजिह्वः सरुक्कण्डुर् वाक्याहारविघातकृत्

adhijihvaḥ sarukkaṇḍur vākyāhāravighātakṛt

21.35.2

तादृग् एवोपजिह्वस्तु जिह्वाया उपरि स्थितः

tādṛg evopajihvastu jihvāyā upari sthitaḥ

21.36

तालुमांसे ऽनिलाद् दुष्टे पिटिकाः सरुजः खराः

tālumāṃse 'nilād duṣṭe piṭikāḥ sarujaḥ kharāḥ

21.36.2

बह्व्यो घनाः स्रावयुतास्तास्तालुपिटिकाः स्मृताः

bahvyo ghanāḥ srāvayutāstāstālupiṭikāḥ smṛtāḥ

21.37

तालुमूले कफात् सास्रान् मत्स्यवस्तिनिभो मृदुः

tālumūle kaphāt sāsrān matsyavastinibho mṛduḥ

21.37.2

प्रलम्बः पिच्छिलः शोफो नासयाहारम् ईरयन्

pralambaḥ picchilaḥ śopho nāsayāhāram īrayan

21.38

कण्ठोपरोधतृट्कासवमिकृत् गलशुण्डिका

kaṇṭhoparodhatṛṭkāsavamikṛt galaśuṇḍikā

21.38.2

तालुमध्ये निरुङ् मांसं संहतं तालुसंहतिः

tālumadhye niruṅ māṃsaṃ saṃhataṃ tālusaṃhatiḥ

21.39

पद्माकृतिस्तालुमध्ये रक्ताच्छ्वयथुरर्बुदम्

padmākṛtistālumadhye raktācchvayathurarbudam

21.39.2

कच्छपः कच्छपाकारश्चिरवृद्धिः कफाद् अरुक्

kacchapaḥ kacchapākāraściravṛddhiḥ kaphād aruk

21.40

कोलाभः श्लेष्ममेदोभ्यां पुप्पुटो नीरुजः स्थिरः

kolābhaḥ śleṣmamedobhyāṃ puppuṭo nīrujaḥ sthiraḥ

21.40.2

पित्तेन पाकः पाकाख्यः पूयास्रावी महारुजः

pittena pākaḥ pākākhyaḥ pūyāsrāvī mahārujaḥ

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā