21.51

शतघ्नी निचिता वर्तिः शतघ्नीवातिरुक्करी

śataghnī nicitā vartiḥ śataghnīvātirukkarī

21.51.2

व्याप्तसर्वगलः शीघ्रजन्मपाको महारुजः

vyāptasarvagalaḥ śīghrajanmapāko mahārujaḥ

21.52

पूतिपूयनिभस्रावी श्वयथुर् गलविद्रधिः

pūtipūyanibhasrāvī śvayathur galavidradhiḥ

21.52.2

जिह्वावसाने कण्ठादावपाकं श्वयथुं मलाः

jihvāvasāne kaṇṭhādāvapākaṃ śvayathuṃ malāḥ

21.53

जनयन्ति स्थिरं रक्तं नीरुजं तद् गलार्बुदम्

janayanti sthiraṃ raktaṃ nīrujaṃ tad galārbudam

21.53.2

पवनश्लेष्ममेदोभिर् गलगण्डो भवेद् बहिः

pavanaśleṣmamedobhir galagaṇḍo bhaved bahiḥ

21.53.3

वर्धमानः स कालेन मुष्कवल्लम्बते ऽतिरुक्

vardhamānaḥ sa kālena muṣkavallambate 'tiruk

21.54

कृष्णो ऽरुणो वा तोदाढ्यः स वातात् कृष्णराजिमान्

kṛṣṇo 'ruṇo vā todāḍhyaḥ sa vātāt kṛṣṇarājimān

21.54.2

वृद्धस्तालुगले शोषं कुर्याच्च विरसास्यताम्

vṛddhastālugale śoṣaṃ kuryācca virasāsyatām

21.55

स्थिरः सवर्णः कण्डूमान् शीतस्पर्शो गुरुः कफात्

sthiraḥ savarṇaḥ kaṇḍūmān śītasparśo guruḥ kaphāt

21.55.2

वृद्धस्तालुगले लेपं कुर्याच्च मधुरास्यताम्

vṛddhastālugale lepaṃ kuryācca madhurāsyatām

21.56

मेदसः श्लेष्मवद्धानिवृद्ध्योः सो ऽनुविधीयते

medasaḥ śleṣmavaddhānivṛddhyoḥ so 'nuvidhīyate

21.56.2

देहं वृद्धश्च कुरुते गले शब्दं स्वरे ऽल्पताम्

dehaṃ vṛddhaśca kurute gale śabdaṃ svare 'lpatām

21.57

श्लेष्मरुद्धानिलगतिः शुष्ककण्ठो हतस्वरः

śleṣmaruddhānilagatiḥ śuṣkakaṇṭho hatasvaraḥ

21.57.2

ताम्यन् प्रसक्तं श्वसिति येन स स्वरहानिलात्

tāmyan prasaktaṃ śvasiti yena sa svarahānilāt

21.58

करोति वदनस्यान्तर् व्रणान् सर्वसरो ऽनिलः

karoti vadanasyāntar vraṇān sarvasaro 'nilaḥ

21.58.2

संचारिणो ऽरुणान् रूक्षान् ओष्ठौ ताम्रौ चलत्वचौ

saṃcāriṇo 'ruṇān rūkṣān oṣṭhau tāmrau calatvacau

21.59

जिह्वा शीतासहा गुर्वी स्फुटिता कण्टकाचिता

jihvā śītāsahā gurvī sphuṭitā kaṇṭakācitā

21.59.2

विवृणोति च कृच्छ्रेण मुखं पाको मुखस्य सः

vivṛṇoti ca kṛcchreṇa mukhaṃ pāko mukhasya saḥ

21.60

अधः प्रतिहतो वायुरर्शोगुल्मकफादिभिः

adhaḥ pratihato vāyurarśogulmakaphādibhiḥ

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā