29.1.2

इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः

iti ha smāhur ātreyādayo maharṣayaḥ

29.1.3

कफप्रधानाः कुर्वन्ति मेदोमांसास्रगा मलाः

kaphapradhānāḥ kurvanti medomāṃsāsragā malāḥ

29.1.4

वृत्तोन्नतं यं श्वयथुं स ग्रन्थिर् ग्रथनात् स्मृतः

vṛttonnataṃ yaṃ śvayathuṃ sa granthir grathanāt smṛtaḥ

29.2

दोषास्रमांसमेदोऽस्थिसिराव्रणभवा नव

doṣāsramāṃsamedo'sthisirāvraṇabhavā nava

29.2.2

ते तत्र वाताद् आयामतोदभेदान्वितो ऽसितः

te tatra vātād āyāmatodabhedānvito 'sitaḥ

29.3

स्थानात् स्थानान्तरगतिरकस्माद्धानिवृद्धिमान्

sthānāt sthānāntaragatirakasmāddhānivṛddhimān

29.3.2

मृदुर् वस्तिरिवानद्धो विभिन्नो ऽच्छं स्रवत्यसृक्

mṛdur vastirivānaddho vibhinno 'cchaṃ sravatyasṛk

29.4

पित्तात् सदाहः पीताभो रक्तो वा पच्यते द्रुतम्

pittāt sadāhaḥ pītābho rakto vā pacyate drutam

29.4.2

भिन्नो ऽस्रम् उष्णं स्रवति श्लेष्मणा नीरुजो घनः

bhinno 'sram uṣṇaṃ sravati śleṣmaṇā nīrujo ghanaḥ

29.5

शीतः सवर्णः कण्डूमान् पक्वः पूयं स्रवेद् घनम्

śītaḥ savarṇaḥ kaṇḍūmān pakvaḥ pūyaṃ sraved ghanam

29.5.2

दोषैर् दुष्टे ऽसृजि ग्रन्थिर् भवेन् मूर्छत्सु जन्तुषु

doṣair duṣṭe 'sṛji granthir bhaven mūrchatsu jantuṣu

29.6

सिरामांसं च संश्रित्य सस्वापः पित्तलक्षणः

sirāmāṃsaṃ ca saṃśritya sasvāpaḥ pittalakṣaṇaḥ

29.6.2

मांसलैर् दूषितं मांसम् आहारैर् ग्रन्थिम् आवहेत्

māṃsalair dūṣitaṃ māṃsam āhārair granthim āvahet

29.7

स्निग्धं महान्तं कठिनं सिरानद्धं कफाकृतिम्

snigdhaṃ mahāntaṃ kaṭhinaṃ sirānaddhaṃ kaphākṛtim

29.7.2

प्रवृद्धं मेदुरैर् मेदो नीतं मांसे ऽथवा त्वचि

pravṛddhaṃ medurair medo nītaṃ māṃse 'thavā tvaci

29.8

वायुना कुरुते ग्रन्थिं भृशं स्निग्धं मृदुं चलम्

vāyunā kurute granthiṃ bhṛśaṃ snigdhaṃ mṛduṃ calam

29.8.2

श्लेष्मतुल्याकृतिं देहक्षयवृद्धिक्षयोदयम्

śleṣmatulyākṛtiṃ dehakṣayavṛddhikṣayodayam

29.9

स विभिन्नो घनं मेदस्ताम्रासितसितं स्रवेत्

sa vibhinno ghanaṃ medastāmrāsitasitaṃ sravet

29.9.2

अस्थिभङ्गाभिघाताभ्याम् उन्नतावनतं तु यत्

asthibhaṅgābhighātābhyām unnatāvanataṃ tu yat

29.10

सो ऽस्थिग्रन्थिः पदातेस्तु सहसाम्भोऽवगाहनात्

so 'sthigranthiḥ padātestu sahasāmbho'vagāhanāt

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā