31.16.2

विदारीकन्दकठिना विदारी कक्षवङ्क्षणे

vidārīkandakaṭhinā vidārī kakṣavaṅkṣaṇe

31.17

मेदोऽनिलकफैर् ग्रन्थिः स्नायुमांससिराश्रयैः

medo'nilakaphair granthiḥ snāyumāṃsasirāśrayaiḥ

31.17.2

भिन्नो वसाज्यमध्वाभं स्रवेत् तत्रोल्बणो ऽनिलः

bhinno vasājyamadhvābhaṃ sravet tatrolbaṇo 'nilaḥ

31.18

मांसं विशोष्य ग्रथितां शर्करां उपपादयेत्

māṃsaṃ viśoṣya grathitāṃ śarkarāṃ upapādayet

31.18.2

दुर्गन्धं रुधिरं क्लिन्नं नानावर्णं ततो मलाः

durgandhaṃ rudhiraṃ klinnaṃ nānāvarṇaṃ tato malāḥ

31.19

तां स्रावयन्ति निचितां विद्यात् तच्छर्करार्बुदम्

tāṃ srāvayanti nicitāṃ vidyāt taccharkarārbudam

31.19.2

पाणिपादतले संधौ जत्रूर्ध्वं वोपचीयते

pāṇipādatale saṃdhau jatrūrdhvaṃ vopacīyate

31.20

वल्मीकवच्छनैर् ग्रन्थिस्तद्वद् बह्वणुभिर् मुखैः

valmīkavacchanair granthistadvad bahvaṇubhir mukhaiḥ

31.20.2

रुग्दाहकण्डूक्लेदाढ्यैर् वल्मीको ऽसौ समस्तजः

rugdāhakaṇḍūkledāḍhyair valmīko 'sau samastajaḥ

31.21

शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः

śarkaronmathite pāde kṣate vā kaṇṭakādibhiḥ

31.21.2

ग्रन्थिः कीलवद् उत्सन्नो जायते कदरं तु तत्

granthiḥ kīlavad utsanno jāyate kadaraṃ tu tat

31.22

वेगसंधारणाद् वायुरपानो ऽपानसंश्रयम्

vegasaṃdhāraṇād vāyurapāno 'pānasaṃśrayam

31.22.2

अणूकरोति बाह्यान्तर्मार्गम् अस्य ततः शकृत्

aṇūkaroti bāhyāntarmārgam asya tataḥ śakṛt

31.23

कृच्छ्रान् निर्गच्छति व्याधिरयं रुद्धगुदो मतः

kṛcchrān nirgacchati vyādhirayaṃ ruddhagudo mataḥ

31.23.2

कुर्यात् पित्तानिलं पाकं नखमांसे सरुग्ज्वरम्

kuryāt pittānilaṃ pākaṃ nakhamāṃse sarugjvaram

31.24

चिप्यम् अक्षतरोगं च विद्याद् उपनखं च तम्

cipyam akṣatarogaṃ ca vidyād upanakhaṃ ca tam

31.24.2

कृष्णो ऽभिघाताद् रूक्षश्च खरश्च कुनखो नखः

kṛṣṇo 'bhighātād rūkṣaśca kharaśca kunakho nakhaḥ

31.25

दुष्टकर्दमसंस्पर्शात् कण्डूक्लेदान्वितान्तराः

duṣṭakardamasaṃsparśāt kaṇḍūkledānvitāntarāḥ

31.25.2

अङ्गुल्यो ऽलसम् इत्याहुस्तिलाभांस्तिलकालकान्

aṅgulyo 'lasam ityāhustilābhāṃstilakālakān

31.26

कृष्णान् अवेदनांस्त्वक्स्थान् माषांस्तान् एव चोन्नतान्

kṛṣṇān avedanāṃstvaksthān māṣāṃstān eva connatān

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā