4.110.2

हेतुं वृद्धिं संज्ञां स्थानं लिङ्गं पृथक् प्रदुष्टस्य

hetuṃ vṛddhiṃ saṃjñāṃ sthānaṃ liṅgaṃ pṛthak praduṣṭasya

4.110.3

मार्गौ साध्यमसाध्यं याप्यं कार्यक्रमं चैव

mārgau sādhyamasādhyaṃ yāpyaṃ kāryakramaṃ caiva

4.111

पानान्नमिष्टमेव च वर्ज्यं संशोधनं च शमनं च

pānānnamiṣṭameva ca varjyaṃ saṃśodhanaṃ ca śamanaṃ ca

4.111.2

गुरुरुक्तवान्यथावच्चिकित्सिते रक्तपित्तस्य

gururuktavānyathāvaccikitsite raktapittasya

5.1

अथातो गुल्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athāto gulmacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

5.2

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

5.3

सर्वप्रजानां पितृवच्छरण्यः पुनर्वसुर्भूतभविष्यदीशः

sarvaprajānāṃ pitṛvaccharaṇyaḥ punarvasurbhūtabhaviṣyadīśaḥ

5.3.2

चिकित्सितं गुल्मनिबर्हणार्थं प्रोवाच सिद्धं वदतां वरिष्ठः

cikitsitaṃ gulmanibarhaṇārthaṃ provāca siddhaṃ vadatāṃ variṣṭhaḥ

5.4

विट्श्लेष्मपित्तातिपरिस्रवाद्वा तैरेव वृद्धैः परिपीडनाद्वा

viṭśleṣmapittātiparisravādvā taireva vṛddhaiḥ paripīḍanādvā

5.4.2

वेगैर् उदीर्णैर् विहतैरधो वा बाह्याभिघातैरतिपीडनैर्वा

vegair udīrṇair vihatairadho vā bāhyābhighātairatipīḍanairvā

5.5

रूक्षान्नपानैरतिसेवितैर्वा शोकेन मिथ्याप्रतिकर्मणा वा

rūkṣānnapānairatisevitairvā śokena mithyāpratikarmaṇā vā

5.5.2

विचेष्टितैर्वा विषमातिमात्रैः कोष्ठे प्रकोपं समुपैति वायुः

viceṣṭitairvā viṣamātimātraiḥ koṣṭhe prakopaṃ samupaiti vāyuḥ

5.6

कफं च पित्तं च स दुष्टवायुरुद्धूय मार्गान् विनिबध्य ताभ्याम्

kaphaṃ ca pittaṃ ca sa duṣṭavāyuruddhūya mārgān vinibadhya tābhyām

5.6.2

हृन्नाभिपार्श्वोदरबस्तिशूलं करोत्यथो याति न बद्धमार्गः

hṛnnābhipārśvodarabastiśūlaṃ karotyatho yāti na baddhamārgaḥ

5.7

पक्वाशये पित्तकफाशये वा स्थितः स्वतन्त्रः परसंश्रयो वा

pakvāśaye pittakaphāśaye vā sthitaḥ svatantraḥ parasaṃśrayo vā

5.7.2

स्पर्शोपलभ्यः परिपिण्डितत्वाद्गुल्मो यथादोषमुपैति नाम

sparśopalabhyaḥ paripiṇḍitatvādgulmo yathādoṣamupaiti nāma

5.8

बस्तौ च नाभ्यां हृदि पार्श्वयोर्वा स्थानानि गुल्मस्य भवन्ति पञ्च

bastau ca nābhyāṃ hṛdi pārśvayorvā sthānāni gulmasya bhavanti pañca

5.8.2

पञ्चात्मकस्य प्रभवं तु तस्य वक्ष्यामि लिङ्गानि चिकित्सितं च

pañcātmakasya prabhavaṃ tu tasya vakṣyāmi liṅgāni cikitsitaṃ ca

5.9

रूक्षान्नपानं विषमातिमात्रं विचेष्टितं वेगविनिग्रहश्च

rūkṣānnapānaṃ viṣamātimātraṃ viceṣṭitaṃ vegavinigrahaśca

5.9.2

शोको ऽभिघातो ऽतिमलक्षयश्च निरन्नता चानिलगुल्महेतुः

śoko 'bhighāto 'timalakṣayaśca nirannatā cānilagulmahetuḥ

Carakasaṃhitā