5.10

यः स्थानसंस्थानरुजां विकल्पं विड्वातसङ्गं गलवक्त्रशोषम्

yaḥ sthānasaṃsthānarujāṃ vikalpaṃ viḍvātasaṅgaṃ galavaktraśoṣam

5.10.2

श्यावारुणत्वं शिशिरज्वरं च हृत्कुक्षिपार्श्वांसशिरोरुजं च

śyāvāruṇatvaṃ śiśirajvaraṃ ca hṛtkukṣipārśvāṃsaśirorujaṃ ca

5.11

करोति जीर्णे ऽभ्यधिकं प्रकोपं भुक्ते मृदुत्वं समुपैति यश्च

karoti jīrṇe 'bhyadhikaṃ prakopaṃ bhukte mṛdutvaṃ samupaiti yaśca

5.11.2

वातात् स गुल्मो न च तत्र रूक्षं कषायतिक्तं कटु चोपशेते

vātāt sa gulmo na ca tatra rūkṣaṃ kaṣāyatiktaṃ kaṭu copaśete

5.12

कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्रोधातिमद्यार्कहुताशसेवा

kaṭvamlatīkṣṇoṣṇavidāhirūkṣakrodhātimadyārkahutāśasevā

5.12.2

आमाभिघातो रुधिरं च दुष्टं पैत्तस्य गुल्मस्य निमित्तमुक्तम्

āmābhighāto rudhiraṃ ca duṣṭaṃ paittasya gulmasya nimittamuktam

5.13

ज्वरः पिपासा वदनाङ्गरागः शूलं महज्जीर्यति भोजने च

jvaraḥ pipāsā vadanāṅgarāgaḥ śūlaṃ mahajjīryati bhojane ca

5.13.2

स्वेदो विदाहो व्रणवच्च गुल्मः स्पर्शासहः पैत्तिकगुल्मरूपम्

svedo vidāho vraṇavacca gulmaḥ sparśāsahaḥ paittikagulmarūpam

5.14

शीतं गुरु स्निग्धमचेष्टनं च संपूरणं प्रस्वपनं दिवा च

śītaṃ guru snigdhamaceṣṭanaṃ ca saṃpūraṇaṃ prasvapanaṃ divā ca

5.14.2

गुल्मस्य हेतुः कफसंभवस्य सर्वस्तु दिष्टो निचयात्मकस्य

gulmasya hetuḥ kaphasaṃbhavasya sarvastu diṣṭo nicayātmakasya

5.15

स्तैमित्यशीतज्वरगात्रसादहृल्लासकासारुचिगौरवाणि

staimityaśītajvaragātrasādahṛllāsakāsārucigauravāṇi

5.15.2

शैत्यं रुगल्पा कठिनोन्नतत्वं गुल्मस्य रूपाणि कफात्मकस्य

śaityaṃ rugalpā kaṭhinonnatatvaṃ gulmasya rūpāṇi kaphātmakasya

5.16

निमित्तलिङ्गान्युपलभ्य गुल्मे द्विदोषजे दोषबलाबलं च

nimittaliṅgānyupalabhya gulme dvidoṣaje doṣabalābalaṃ ca

5.16.2

व्यामिश्रलिङ्गानपरांस्तु गुल्मांस्त्रीनादिशेदौषधकल्पनार्थम्

vyāmiśraliṅgānaparāṃstu gulmāṃstrīnādiśedauṣadhakalpanārtham

5.17

महारुजं दाहपरीतमश्मवद्घनोन्नतं शीघ्रविदाहि दारुणम्

mahārujaṃ dāhaparītamaśmavadghanonnataṃ śīghravidāhi dāruṇam

5.17.2

मनःशरीराग्निबलापहारिणं त्रिदोषजं गुल्ममसाध्यमादिशेत्

manaḥśarīrāgnibalāpahāriṇaṃ tridoṣajaṃ gulmamasādhyamādiśet

5.18

ऋतावनाहारतया भयेन विरूक्षणैर्वेगविनिग्रहैश्च

ṛtāvanāhāratayā bhayena virūkṣaṇairvegavinigrahaiśca

5.18.2

संस्तम्भनोल्लेखनयोनिदोषैर्गुल्मः स्त्रियं रक्तभवो ऽभ्युपैति

saṃstambhanollekhanayonidoṣairgulmaḥ striyaṃ raktabhavo 'bhyupaiti

5.19

यः स्पन्दते पिण्डित एव नाङ्गैश्चिरात् सशूलः समगर्भलिङ्गः

yaḥ spandate piṇḍita eva nāṅgaiścirāt saśūlaḥ samagarbhaliṅgaḥ

5.19.2

स रौधिरः स्त्रीभव एव गुल्मो मासे व्यतीते दशमे चिकित्स्यः

sa raudhiraḥ strībhava eva gulmo māse vyatīte daśame cikitsyaḥ

Carakasaṃhitā