5.189.2

गुल्मचिकित्सितसंग्रह एतावान् व्याहृतो ऽग्निवेशस्य

gulmacikitsitasaṃgraha etāvān vyāhṛto 'gniveśasya

22.1

अथातस्तृष्णाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athātastṛṣṇācikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

22.2

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

22.3

ज्ञानप्रशमतपोभिः ख्यातोऽत्रिसुतो जगद्धितेऽभिरतः

jñānapraśamatapobhiḥ khyāto'trisuto jagaddhite'bhirataḥ

22.3.2

तृष्णानां प्रशमार्थं चिकित्सितं प्राह पञ्चानाम्

tṛṣṇānāṃ praśamārthaṃ cikitsitaṃ prāha pañcānām

22.4

क्षोभाद्भयाच्छ्रमाद् अपि शोकात् क्रोधाद् विलङ्घनान्मद्यात्

kṣobhādbhayācchramād api śokāt krodhād vilaṅghanānmadyāt

22.4.2

क्षाराम्ललवणकटुकोष्णरूक्षशुष्कान्नसेवाभिः

kṣārāmlalavaṇakaṭukoṣṇarūkṣaśuṣkānnasevābhiḥ

22.5

धातुक्षयगदकर्षणवमनाद्यतियोगसूर्यसंतापैः

dhātukṣayagadakarṣaṇavamanādyatiyogasūryasaṃtāpaiḥ

22.5.2

पित्तानिलौ प्रवृद्धौ सौम्यान् धातूंश् च शोषयतः

pittānilau pravṛddhau saumyān dhātūṃś ca śoṣayataḥ

22.6

रसवाहिनीश्च नाडीर् जिह्वामूलगलतालुकक्लोम्नः

rasavāhinīśca nāḍīr jihvāmūlagalatālukaklomnaḥ

22.6.2

संशोष्य नृणां देहे कुरुतस्तृष्णां महाबलावेतौ

saṃśoṣya nṛṇāṃ dehe kurutastṛṣṇāṃ mahābalāvetau

22.7

पीतं पीतं हि जलं शोषयतस्तावतो न याति शमम्

pītaṃ pītaṃ hi jalaṃ śoṣayatastāvato na yāti śamam

22.7.2

घोरव्याधिकृशानां प्रभवत्युपसर्गभूता सा

ghoravyādhikṛśānāṃ prabhavatyupasargabhūtā sā

22.8

प्राग्रूपं मुखशोषः स्वलक्षणं सर्वदाम्बुकामित्वम्

prāgrūpaṃ mukhaśoṣaḥ svalakṣaṇaṃ sarvadāmbukāmitvam

22.8.2

तृष्णानां सर्वासां लिङ्गानां लाघवमपायः

tṛṣṇānāṃ sarvāsāṃ liṅgānāṃ lāghavamapāyaḥ

22.9

मुखशोषस्वरभेदभ्रमसंतापप्रलापसंस्तम्भान्

mukhaśoṣasvarabhedabhramasaṃtāpapralāpasaṃstambhān

22.9.2

ताल्वोष्ठकण्ठजिह्वाकर्कशतां चित्तनाशं च

tālvoṣṭhakaṇṭhajihvākarkaśatāṃ cittanāśaṃ ca

22.10

जिह्वानिर्गममरुचिं बाधिर्यं मर्मदूयनं सादम्

jihvānirgamamaruciṃ bādhiryaṃ marmadūyanaṃ sādam

22.10.2

तृष्णोद्भूता कुरुते पञ्चविधां लिङ्गतः शृणु ताम्

tṛṣṇodbhūtā kurute pañcavidhāṃ liṅgataḥ śṛṇu tām

22.11

अब्धातुं देहस्थं कुपितः पवनो यदा विशोषयति

abdhātuṃ dehasthaṃ kupitaḥ pavano yadā viśoṣayati

Carakasaṃhitā