12.53

रोगांस्तेषां चिकित्सां च स किमर्थं न बुध्यते

rogāṃsteṣāṃ cikitsāṃ ca sa kimarthaṃ na budhyate

12.53.2

चिकित्सा वह्निवेशस्य सुस्थातुरहितं प्रति

cikitsā vahniveśasya susthāturahitaṃ prati

12.54

यदिहास्ति तदन्यत्र यन्नेहास्ति न तत्क्वचित्

yadihāsti tadanyatra yannehāsti na tatkvacit

12.54.2

अग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते

agniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte

12.55

सिद्धिस्थाने ऽष्टमे प्राप्ते तस्मिन् दृढबलेन तु

siddhisthāne 'ṣṭame prāpte tasmin dṛḍhabalena tu

12.55.2

सिद्धिस्थानं स्वसिद्ध्यर्थं समासेन समापितम्

siddhisthānaṃ svasiddhyarthaṃ samāsena samāpitam

12.56

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते ऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने उत्तरबस्तिसिद्धिर्नाम द्वादशो ऽध्यायः

ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'prāpte dṛḍhabalasampūrite siddhisthāne uttarabastisiddhirnāma dvādaśo 'dhyāyaḥ

1.3.1

अथातः करप्रचितीयं रसायनपादं व्याख्यास्यामः

athātaḥ karapracitīyaṃ rasāyanapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ

1.3.2

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

1.3.3

करप्रचितानां यथोक्तगुणानाम् आमलकानामुद्धृतास्थ्नां शुष्कचूर्णितानां पुनर्माघे फाल्गुने वा मासे त्रिःसप्तकृत्वः स्वरसपरिपीतानां पुनः शुष्कचूर्णीकृतानाम् आढकम् एकं ग्राहयेत् अथ जीवनीयानां बृंहणीयानां स्तन्यजननानां शुक्रजननानां वयःस्थापनानां षड्विरेचनशताश्रितीयोक्तानाम् औषधगणानां चन्दनागुरुधवतिनिशखदिरशिंशपासनसाराणां चाणुशः कृत्तानाम् अभयाविभीतकपिप्पलीवचाचव्यचित्रकविडङ्गानां च समस्तानामाढकमेकं दशगुणेनाम्भसा साधयेत् तस्मिन्नाढकावशेषे रसे सुपूते तान्य् आमलकचूर्णानि दत्त्वा गोमयाग्निभिर् वंशविदलशरतेजनाग्निभिर् वा साधयेद् यावद् अपनयाद्रसस्य तम् अनुपदग्धम् उपहृत्यायसीषु पात्रीष्वास्तीर्य शोषयेत् सुशुष्कं तत् कृष्णाजिनस्योपरि दृषदि श्लक्ष्णपिष्टम् अयःस्थाल्यां निधापयेत् सम्यक् तच्चूर्णम् अयश् चूर्णाष्टभागसम्प्रयुक्तं मधुसर्पिर्भ्याम् अग्निबलम् अभिसमीक्ष्य प्रयोजयेदिति

karapracitānāṃ yathoktaguṇānām āmalakānāmuddhṛtāsthnāṃ śuṣkacūrṇitānāṃ punarmāghe phālgune vā māse triḥsaptakṛtvaḥ svarasaparipītānāṃ punaḥ śuṣkacūrṇīkṛtānām āḍhakam ekaṃ grāhayet atha jīvanīyānāṃ bṛṃhaṇīyānāṃ stanyajananānāṃ śukrajananānāṃ vayaḥsthāpanānāṃ ṣaḍvirecanaśatāśritīyoktānām auṣadhagaṇānāṃ candanāgurudhavatiniśakhadiraśiṃśapāsanasārāṇāṃ cāṇuśaḥ kṛttānām abhayāvibhītakapippalīvacācavyacitrakaviḍaṅgānāṃ ca samastānāmāḍhakamekaṃ daśaguṇenāmbhasā sādhayet tasminnāḍhakāvaśeṣe rase supūte tāny āmalakacūrṇāni dattvā gomayāgnibhir vaṃśavidalaśaratejanāgnibhir vā sādhayed yāvad apanayādrasasya tam anupadagdham upahṛtyāyasīṣu pātrīṣvāstīrya śoṣayet suśuṣkaṃ tat kṛṣṇājinasyopari dṛṣadi ślakṣṇapiṣṭam ayaḥsthālyāṃ nidhāpayet samyak taccūrṇam ayaś cūrṇāṣṭabhāgasamprayuktaṃ madhusarpirbhyām agnibalam abhisamīkṣya prayojayediti

1.3.4

एतद्रसायनं पूर्वं वसिष्ठः कश्यपो ऽङ्गिराः

etadrasāyanaṃ pūrvaṃ vasiṣṭhaḥ kaśyapo 'ṅgirāḥ

1.3.4.2

जमदग्निर्भरद्वाजो भृगुरन्ये च तद्विधाः

jamadagnirbharadvājo bhṛguranye ca tadvidhāḥ

1.3.5

प्रयुज्य प्रयता मुक्ताः श्रमव्याधिजराभयात्

prayujya prayatā muktāḥ śramavyādhijarābhayāt

1.3.5.2

यावद् ऐच्छंस् तपस्तेपुस् तत्प्रभावान् महाबलाः

yāvad aicchaṃs tapastepus tatprabhāvān mahābalāḥ

1.3.6

इदं रसायनं चक्रे ब्रह्मा वार्षसहस्रिकम्

idaṃ rasāyanaṃ cakre brahmā vārṣasahasrikam

1.3.6.2

जराव्याधिप्रशमनं बुद्धीन्द्रियबलप्रदम्

jarāvyādhipraśamanaṃ buddhīndriyabalapradam

1.3.7

तपसा ब्रह्मचर्येण यानेन प्रशमेन च

tapasā brahmacaryeṇa yānena praśamena ca

1.3.7.2

रसायनविधानेन कालयुक्तेन चायुषा

rasāyanavidhānena kālayuktena cāyuṣā

1.3.8

स्थिता महर्षयः पूर्वं नहि किंचिद् रसायनम्

sthitā maharṣayaḥ pūrvaṃ nahi kiṃcid rasāyanam

1.3.8.2

ग्राम्यानामन्यकार्याणां सिध्यत्यप्रयतात्मनाम्

grāmyānāmanyakāryāṇāṃ sidhyatyaprayatātmanām

Carakasaṃhitā