29.32

यैश् चात्र मन्दभाग्यैस्ते भिषजश् चापमानिताः

yaiś cātra mandabhāgyaiste bhiṣajaś cāpamānitāḥ

29.32.2

न तान् पश्यन्त्यधर्मिष्ठाः कृतघ्नाश् चापि मानवाः

na tān paśyantyadharmiṣṭhāḥ kṛtaghnāś cāpi mānavāḥ

29.32.3

भेषजद्वेषिणश् चापि ब्राह्मणद्वेषिणस्तथा

bheṣajadveṣiṇaś cāpi brāhmaṇadveṣiṇastathā

30.1

अथातो निवृत्तसंतापीयं रसायनं व्याख्यास्यामः

athāto nivṛttasaṃtāpīyaṃ rasāyanaṃ vyākhyāsyāmaḥ

30.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

30.2

यथा निवृत्त संतापाः मोदन्ते दिवि देवताः तथा ओषधीः इमाः प्राप्य मोदन्ते भुवि मानवाः

yathā nivṛtta saṃtāpāḥ modante divi devatāḥ tathā oṣadhīḥ imāḥ prāpya modante bhuvi mānavāḥ

30.4

अथ खलु सप्त पुरुषा रसायनं नोपयुञ्जीरन् तद्यथा अनात्मवानलसो दरिद्रः प्रमादी व्यसनी पापकृद् भेषजापमानी चेति

atha khalu sapta puruṣā rasāyanaṃ nopayuñjīran tadyathā anātmavānalaso daridraḥ pramādī vyasanī pāpakṛd bheṣajāpamānī ceti

30.4.2

सप्तभिर् एव कारणैर् न संपद्यते तद्यथा अज्ञानाद् अनारम्भाद् अस्थिरचित्तत्वाद् दारिद्र्याद् अनायत्तत्वाद् अधर्माद् औषधालाभाच्चेति

saptabhir eva kāraṇair na saṃpadyate tadyathā ajñānād anārambhād asthiracittatvād dāridryād anāyattatvād adharmād auṣadhālābhācceti

30.5

अथौषधीर् व्याख्यास्यामः तत्राजगरी श्वेतकापोती कृष्णकापोती गोनसी वाराही कन्या छत्त्रातिच्छत्रा करेणुर् अजा चक्रका आदित्यपर्णी ब्रह्मसुवर्चला श्रावणी महाश्रावणी गोलोमी अजलोमी महावेगवती चेत्यष्टादश सोमसमवीर्या महौषधयो व्याख्याताः

athauṣadhīr vyākhyāsyāmaḥ tatrājagarī śvetakāpotī kṛṣṇakāpotī gonasī vārāhī kanyā chattrāticchatrā kareṇur ajā cakrakā ādityaparṇī brahmasuvarcalā śrāvaṇī mahāśrāvaṇī golomī ajalomī mahāvegavatī cetyaṣṭādaśa somasamavīryā mahauṣadhayo vyākhyātāḥ

30.5.2

तासां सोमवत् क्रियाशीःस्तुतयः शास्त्रे ऽभिहिताः

tāsāṃ somavat kriyāśīḥstutayaḥ śāstre 'bhihitāḥ

30.5.3

तासामागारे ऽभिहुतानां याः क्षीरवत्यस्तासां क्षीरकुडवं सकृद् एवोपयुञ्जीत यास्त्वक्षीरा मूलवत्यस्तासां प्रदेशिनीप्रमाणानि त्रीणि काण्डानि प्रमाणम् उपयोगे श्वेतकापोती समूलपत्त्रा भक्षयितव्या गोनस्यजगरीकृष्णकापोतीनां सनखमुष्टिं खण्डशः कल्पयित्वा क्षीरेण विपाच्य परिस्राव्याभिघारितमभिहुतं च सकृद् एवोपयुञ्जीत चक्रकायाः पयः सकृदेव ब्रह्मसुवर्चला सप्तरात्रम् उपयोक्तव्या भक्ष्यकल्पेन शेषाणां पञ्च पञ्च पलानि क्षीराढकक्वथितानि प्रस्थे ऽवशिष्टे ऽवतार्य परिस्राव्य सकृदेवोपयुञ्जीत

tāsāmāgāre 'bhihutānāṃ yāḥ kṣīravatyastāsāṃ kṣīrakuḍavaṃ sakṛd evopayuñjīta yāstvakṣīrā mūlavatyastāsāṃ pradeśinīpramāṇāni trīṇi kāṇḍāni pramāṇam upayoge śvetakāpotī samūlapattrā bhakṣayitavyā gonasyajagarīkṛṣṇakāpotīnāṃ sanakhamuṣṭiṃ khaṇḍaśaḥ kalpayitvā kṣīreṇa vipācya parisrāvyābhighāritamabhihutaṃ ca sakṛd evopayuñjīta cakrakāyāḥ payaḥ sakṛdeva brahmasuvarcalā saptarātram upayoktavyā bhakṣyakalpena śeṣāṇāṃ pañca pañca palāni kṣīrāḍhakakvathitāni prasthe 'vaśiṣṭe 'vatārya parisrāvya sakṛdevopayuñjīta

30.5.4

सोमवदाहारविहारौ व्याख्यातौ केवलं नवनीतम् अभ्यङ्गार्थे शेषं सोमवद् आ निर्गमाद्

somavadāhāravihārau vyākhyātau kevalaṃ navanītam abhyaṅgārthe śeṣaṃ somavad ā nirgamād

30.6

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

30.6.2

युवानं सिंहविक्रान्तं कान्तं श्रुतनिगादिनम्

yuvānaṃ siṃhavikrāntaṃ kāntaṃ śrutanigādinam

30.6.3

कुर्युरेताः क्रमेण इव द्विसहस्रायुषं नरम्

kuryuretāḥ krameṇa iva dvisahasrāyuṣaṃ naram

30.7

अङ्गदी कुण्डली मौली दिव्यस्रक्चन्दनाम्बरः

aṅgadī kuṇḍalī maulī divyasrakcandanāmbaraḥ

30.7.2

चरत्यमोघसंकल्पो नभस्यम्बुददुर्गमे

caratyamoghasaṃkalpo nabhasyambudadurgame

30.8

व्रजन्ति पक्षिणो येन जललम्बाश् च तोयदाः

vrajanti pakṣiṇo yena jalalambāś ca toyadāḥ

30.8.2

गतिः सौषधिसिद्धस्य सोमसिद्धे गतिः परा

gatiḥ sauṣadhisiddhasya somasiddhe gatiḥ parā

30.9

अथ वक्ष्यामि विज्ञानमौषधीनां पृथक् पृथक्

atha vakṣyāmi vijñānamauṣadhīnāṃ pṛthak pṛthak

Suśrutasaṃhitā