31.57

स्नेहो हितो दुर्बलवह्निदेहसंधुक्षणे व्याधिनिपीडितस्य

sneho hito durbalavahnidehasaṃdhukṣaṇe vyādhinipīḍitasya

31.57.2

बलान्वितौ भोजनदोषजातैः प्रमर्दितुं तौ सहसा न साध्यौ

balānvitau bhojanadoṣajātaiḥ pramardituṃ tau sahasā na sādhyau

32.1

अथातः स्वेदावचारणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athātaḥ svedāvacāraṇīyaṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

32.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

32.3

चतुर्विधः स्वेदः तद्यथा तापस्वेद ऊष्मस्वेद उपनाहस्वेदो द्रवस्वेद इति अत्र सर्वस्वेदविकल्पावरोधः

caturvidhaḥ svedaḥ tadyathā tāpasveda ūṣmasveda upanāhasvedo dravasveda iti atra sarvasvedavikalpāvarodhaḥ

32.4

तत्र तापस्वेदः पाणिकांस्यकन्दुककपालवालुकावस्त्रैः प्रयुज्यते शयानस्य चाङ्गतापो बहुशः खादिराङ्गारैर् इति

tatra tāpasvedaḥ pāṇikāṃsyakandukakapālavālukāvastraiḥ prayujyate śayānasya cāṅgatāpo bahuśaḥ khādirāṅgārair iti

32.5

ऊष्मस्वेदस्तु कपालपाषाणेष्टकालोहपिण्डान् अग्निवर्णान् अद्भिर् आसिञ्चेदम्लद्रव्यैर् वा तैर् आर्द्रालक्तकपरिवेष्टितैर् अङ्गप्रदेशं स्वेदयेत्

ūṣmasvedastu kapālapāṣāṇeṣṭakālohapiṇḍān agnivarṇān adbhir āsiñcedamladravyair vā tair ārdrālaktakapariveṣṭitair aṅgapradeśaṃ svedayet

32.5.2

मांसरसपयोदधिस्नेहधान्याम्लवातहरपत्रभङ्गक्वाथपूर्णां वा कुम्भीमनुतप्तां प्रावृत्योष्माणं गृह्णीयात्

māṃsarasapayodadhisnehadhānyāmlavātaharapatrabhaṅgakvāthapūrṇāṃ vā kumbhīmanutaptāṃ prāvṛtyoṣmāṇaṃ gṛhṇīyāt

32.5.3

पार्श्वच्छिद्रेण वा कुम्भेनाधोमुखेन तस्या मुखमभिसंधाय तस्मिञ्छिद्रे हस्तिशुण्डाकारां नाडीं प्रणिधाय तं स्वेदयेत्

pārśvacchidreṇa vā kumbhenādhomukhena tasyā mukhamabhisaṃdhāya tasmiñchidre hastiśuṇḍākārāṃ nāḍīṃ praṇidhāya taṃ svedayet

32.6

सुखोपविष्टं स्वभ्यक्तं गुरुप्रावरणावृतम्

sukhopaviṣṭaṃ svabhyaktaṃ guruprāvaraṇāvṛtam

32.6.2

हस्तिशुण्डिकया नाड्या स्वेदयेद्वातरोगिणम्

hastiśuṇḍikayā nāḍyā svedayedvātarogiṇam

32.6.3

सुखा सर्वाङ्गगा ह्य् एषा न च क्लिश्नाति मानवम्

sukhā sarvāṅgagā hy eṣā na ca kliśnāti mānavam

32.7

व्यामार्धमात्रा त्रिर्वक्रा हस्तिहस्तसमाकृतिः

vyāmārdhamātrā trirvakrā hastihastasamākṛtiḥ

32.7.2

स्वेदनार्थे हिता नाडी कैलिञ्जी हस्तिशुण्डिका

svedanārthe hitā nāḍī kailiñjī hastiśuṇḍikā

32.8

पुरुषायाममात्रां च भूमिमुत्कीर्य खादिरैः

puruṣāyāmamātrāṃ ca bhūmimutkīrya khādiraiḥ

32.8.2

काष्ठैर् दग्ध्वा तथाभ्युक्ष्य क्षीरधान्याम्लवारिभिः

kāṣṭhair dagdhvā tathābhyukṣya kṣīradhānyāmlavāribhiḥ

32.9

पत्रभङ्गैर् अवच्छाद्य शयानं स्वेदयेत्ततः

patrabhaṅgair avacchādya śayānaṃ svedayettataḥ

32.9.2

पूर्ववत् स्वेदयेद्दग्ध्वा भस्मापोह्यापि वा शिलाम्

pūrvavat svedayeddagdhvā bhasmāpohyāpi vā śilām

32.10

पूर्ववत् कुटीं वा चतुर्द्वारां कृत्वा तस्याम् उपविष्टस्यान्तश्चतुर्द्वारे ऽङ्गारानुपसंधाय तं स्वेदयेत्

pūrvavat kuṭīṃ vā caturdvārāṃ kṛtvā tasyām upaviṣṭasyāntaścaturdvāre 'ṅgārānupasaṃdhāya taṃ svedayet

32.11

कोशधान्यानि वा सम्यगुपस्वेद्यास्तीर्य किलिञ्जे ऽन्यस्मिन् वा तत्प्रतिरूपके शयानं प्रावृत्य स्वेदयेत् एवं पांशुगोशकृत्तुषबुसपलालोष्मभिः स्वेदयेत्

kośadhānyāni vā samyagupasvedyāstīrya kiliñje 'nyasmin vā tatpratirūpake śayānaṃ prāvṛtya svedayet evaṃ pāṃśugośakṛttuṣabusapalāloṣmabhiḥ svedayet

Suśrutasaṃhitā